Điểm mới của Dự thảo Luật Công Đoàn sửa đổi năm 2024

Những thách thức mới trong quá trình hội nhập quốc tế, cùng với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đã tạo ra nhu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến tổ chức và hoạt động của Công đoàn.

Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định đã chứng minh được tính hợp lý, ổn định và hiệu quả trong suốt quá trình thực thi. Tuy nhiên, bên cạnh đó, Dự thảo cũng tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến cơ cấu tổ chức bộ máy và tài chính công đoàn sao cho phù hợp với bối cảnh chính trị hiện tại và yêu cầu phát triển của nền kinh tế nước ta trong xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Cụ thể, Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi) đã tiến hành sửa đổi, bổ sung 32 điều khoản, đồng thời thêm mới 5 điều và loại bỏ 1 điều so với Luật Công đoàn năm 2012. Một số quy định nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận bao gồm phạm vi điều chỉnh của luật, quyền thành lập và gia nhập Công đoàn của người lao động, cũng như các quy định liên quan đến quản lý và sử dụng tài chính công đoàn. Ngoài ra, các quy định về miễn giảm phí đóng Công đoàn cũng được bổ sung nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các đối tượng đặc thù trong hệ thống Công đoàn.

Những nội dung sửa đổi này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức Công đoàn mà còn đảm bảo tính minh bạch và công bằng, phù hợp với sự phát triển chung của xã hội và nền kinh tế đất nước trong thời kỳ mới.

1. Phạm vi điều chỉnh của Dự thảo Luật Công đoàn

Theo nội dung được đề xuất tại Điều 2 của Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi), phạm vi điều chỉnh của luật đã được mở rộng và cụ thể hóa hơn. Luật này không chỉ quy định về quyền thành lập, gia nhập và hoạt động của công đoàn đối với cá nhân người lao động, mà còn đề cập đến quyền gia nhập Công đoàn Việt Nam của các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp. Đồng thời, luật cũng quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền và trách nhiệm của Công đoàn; quyền và trách nhiệm của đoàn viên công đoàn; và trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, người sử dụng lao động trong việc hỗ trợ và bảo đảm cho hoạt động của Công đoàn.

Điểm mới nổi bật trong Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi) chính là việc bổ sung quy định về "quyền gia nhập Công đoàn Việt Nam của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp." Điều này nhấn mạnh rằng không chỉ cá nhân người lao động mới có quyền thành lập và tham gia công đoàn, mà cả các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp cũng có quyền này. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao tính đại diện và tiếng nói của các tổ chức lao động, đảm bảo rằng quyền lợi của các tổ chức này cũng được bảo vệ thông qua việc tham gia Công đoàn Việt Nam.

Sự thay đổi này thể hiện tầm nhìn toàn diện hơn của luật trong việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, không chỉ tập trung vào quyền lợi của cá nhân người lao động như trước đây mà còn bao hàm cả các tổ chức lao động. Điều này giúp tạo nên một hệ thống pháp lý bao quát hơn, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu hội nhập quốc tế hiện nay.

Việc sửa đổi và bổ sung các quy định này không chỉ mở rộng quyền thành lập và gia nhập Công đoàn mà còn đảm bảo tính minh bạch, công bằng trong việc bảo vệ quyền lợi của cả cá nhân và tổ chức người lao động. Đồng thời, nó góp phần tạo ra một khung pháp lý ổn định và đồng bộ, thúc đẩy sự phát triển của Công đoàn trong bối cảnh mới, phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa và yêu cầu hội nhập quốc tế của nước ta.

2. Quyền thành lập, gia nhập Công đoàn

Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi) tại Điều 5 đã đưa ra hai phương án cụ thể liên quan đến quyền thành lập, gia nhập và hoạt động của người lao động trong tổ chức Công đoàn Việt Nam, với những điểm khác biệt quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và sự đa dạng của lực lượng lao động hiện nay.

Phương án 1:

• Người lao động Việt Nam, bao gồm cả những người làm việc trong các đơn vị sử dụng lao động và người lao động tự do hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam, có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động trong tổ chức Công đoàn Việt Nam.
• Người lao động là người nước ngoài đang làm việc tại các đơn vị sử dụng lao động trên lãnh thổ Việt Nam cũng có quyền gia nhập và tham gia hoạt động trong tổ chức Công đoàn Việt Nam, tạo điều kiện để họ có thể bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình khi làm việc tại Việt Nam.
• Trình tự, thủ tục liên quan đến việc thành lập, gia nhập và hoạt động của công đoàn sẽ được thực hiện theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam.

Phương án 2:

• Người lao động Việt Nam, bao gồm cả người làm việc trong các đơn vị sử dụng lao động và người lao động tự do hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam, có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động trong tổ chức Công đoàn Việt Nam, tương tự như Phương án 1.
• Tuy nhiên, Phương án 2 không nhắc đến quyền gia nhập công đoàn của người lao động là người nước ngoài, tức là chỉ giới hạn quyền này đối với người lao động Việt Nam.
• Trình tự, thủ tục thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn vẫn sẽ tuân theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam.

Sự khác biệt chính giữa hai phương án này nằm ở việc Phương án 1 mở rộng quyền gia nhập công đoàn cho cả người lao động nước ngoài, trong khi Phương án 2 chỉ tập trung vào người lao động Việt Nam. Điều này thể hiện sự cân nhắc của nhà lập pháp về việc liệu có nên mở rộng phạm vi bảo vệ và quyền lợi của Công đoàn Việt Nam đối với người lao động quốc tế hay không, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế toàn cầu.

Một điểm chung quan trọng của cả hai phương án là sự mở rộng phạm vi áp dụng đối với người lao động tự do. Đây là một sự tiến bộ so với Luật Công đoàn năm 2012, khi quyền gia nhập công đoàn chủ yếu chỉ được áp dụng cho những người lao động làm việc trong các cơ quan, doanh nghiệp chính thức. Việc đưa vào phạm vi điều chỉnh quyền của người lao động tự do hợp pháp cho thấy sự linh hoạt và khả năng thích ứng của luật pháp với tình hình lao động hiện nay, khi số lượng người lao động tự do ngày càng gia tăng do xu hướng làm việc linh hoạt, tạm thời và tự chủ trong xã hội hiện đại.

Sự sửa đổi này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động trong mọi lĩnh vực mà còn thúc đẩy việc phát triển tổ chức Công đoàn theo hướng toàn diện và bao quát hơn, đảm bảo sự công bằng và bảo vệ quyền lợi cho tất cả người lao động trên lãnh thổ Việt Nam, không phân biệt họ là người lao động trong các doanh nghiệp chính thức hay là những lao động tự do.

3. Quản lý, sử dụng tài chính Công đoàn

Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi) đã đề xuất hai phương án quan trọng tại khoản 2 Điều 30 liên quan đến việc quản lý và sử dụng tài chính công đoàn, nhằm làm rõ cơ chế phân phối kinh phí công đoàn và đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính của tổ chức này.

Phương án 1: Theo Phương án này, tại những doanh nghiệp đã có tổ chức của người lao động, kinh phí công đoàn được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 29 sẽ được phân phối cho các tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở theo các quy định của Chính phủ. Tuy nhiên, Phương án này không đưa ra tỷ lệ cụ thể hay cách thức rõ ràng về việc phân chia kinh phí, chỉ nêu khái quát về việc phân phối cho các tổ chức tại cơ sở, dẫn đến khả năng thiếu minh bạch trong quá trình thực hiện.

Phương án 2: Ngược lại, Phương án 2 đưa ra một cơ chế phân phối tài chính công đoàn rõ ràng và chi tiết hơn, với tỷ lệ phân chia cụ thể giữa các cấp công đoàn. Cụ thể:

• 25% kinh phí công đoàn sẽ do công đoàn cấp trên quản lý và sử dụng.
• 75% còn lại sẽ được phân phối cho công đoàn cơ sở.

Điều này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính công đoàn mà còn đảm bảo rằng công đoàn cơ sở có đủ nguồn lực cần thiết để hoạt động và phát triển, từ đó nâng cao khả năng hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của người lao động tại các doanh nghiệp.

Sự khác biệt giữa hai phương án này chính là ở cách thức quản lý và phân phối tài chính. Phương án 1 có thể dẫn đến tình trạng thiếu rõ ràng và không đồng nhất trong quản lý, trong khi Phương án 2 lại tạo ra một quy trình minh bạch và cụ thể hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức Công đoàn.

4. Kết luận

Dự thảo Luật Công đoàn (sửa đổi) năm 2024 đã thể hiện rõ tầm nhìn và sự quan tâm của Chính phủ đối với việc phát triển tổ chức Công đoàn trong bối cảnh mới. Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, nâng cao quyền thành lập, gia nhập của người lao động, cùng với những điều chỉnh về quản lý và sử dụng tài chính công đoàn, cho thấy sự nhất quán trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của tổ chức Công đoàn tại Việt Nam.

Dự thảo này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn mà còn đảm bảo rằng tổ chức này thực sự trở thành cầu nối giữa người lao động và người sử dụng lao động, góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế xã hội và nâng cao đời sống của người lao động.